skontaktuj się z radcą prawnym:
Czekamy na Twój kontakt!
Zdjęcia są obecnie jednym z podstawowych narzędzi prowadzenia działalności gospodarczej. Przedsiębiorcy wykorzystują je na swoich social mediach, stronach internetowych, w sklepach online. W praktyce często zdarza się, że potrzebne zdjęcie zostaje znalezione w Internecie, a następnie zamieszczone na stronie firmy albo wykorzystane w reklamie.
Problem polega na tym, że możliwość pobrania zdjęcia z Internetu nie oznacza jeszcze, że przedsiębiorca ma prawo z niego korzystać.
Podstawowym aktem prawnym regulującym tę kwestię jest ustawa z dnia 04 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, dalej jako „PrAut”.
Czy każde zdjęcie podlega ochronie?
Zgodnie z art. 1 ust. 1 PrAut przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór). Ustawa w art. 1 ust. 2 pkt 3 PrAut wskazuje, że przedmiotem prawa autorskiego mogą być utwory fotograficzne.
Należy zaznaczyć, że nie każda fotografia automatycznie będzie utworem. Zdjęcie powinno mieć indywidualny i twórczy charakter, który może wynikać między innymi z wyboru kadru, perspektywy, oświetlenia, ustawienia fotografowanych przedmiotów czy momentu wykonania fotografii. Co do zasady prawa autorskie przysługują twórcy, a więc osobie, która wykonała zdjęcie, chyba że prawa te zostały następnie przeniesione na inny podmiot albo przepisy szczególne stanowią inaczej. Fotografowi przysługują zarówno autorskie prawa osobiste, jak i autorskie prawa majątkowe. Autorskie prawa osobiste obejmują między innymi prawo do autorstwa zdjęcia, oznaczenia go nazwiskiem lub pseudonimem, decydowania o jego pierwszym publicznym udostępnieniu oraz prawo do nienaruszalności treści i formy utworu. Autorskie prawa majątkowe dają natomiast uprawnionemu wyłączne prawo do korzystania z fotografii, rozporządzania nią oraz pobierania wynagrodzenia za jej wykorzystywanie.
Własny użytek osobisty nie obejmuje działalności gospodarczej
Zgodnie z art. 23 ust. 1 PrAut bez zezwolenia twórcy wolno nieodpłatnie korzystać z już rozpowszechnionego utworu w zakresie własnego użytku osobistego. Przepis ten nie upoważnia do budowania według cudzego utworu architektonicznego i architektoniczno-urbanistycznego oraz do korzystania z elektronicznych baz danych spełniających cechy utworu, chyba że dotyczy to własnego użytku naukowego niezwiązanego z celem zarobkowym.
Wskazać należy, że wykorzystanie fotografii na stronie firmowej, w reklamie, ofercie handlowej, katalogu albo poście promującym działalność nie jest własnym użytkiem osobistym. Jest to korzystanie związane z działalnością gospodarczą, nawet jeżeli firma prowadzona jest w formie jednoosobowej działalności gospodarczej, a samo zdjęcie zostało pobrane przez właściciela firmy na jego prywatny komputer.
Nie ma również znaczenia, czy konkretna publikacja doprowadziła bezpośrednio do sprzedaży produktu. Wystarczy, że zdjęcie zostało wykorzystane w celu promocji przedsiębiorcy, budowania jego rozpoznawalności albo przedstawienia oferowanych produktów lub usług.
Podanie autora nie oznacza zgody na wykorzystanie zdjęcia
Jednym z częściej powielanych błędów jest przekonanie, że cudze zdjęcie można legalnie wykorzystać, jeżeli pod publikacją zostanie wskazane imię i nazwisko fotografa albo źródło, z którego fotografia została pobrana. Takie oznaczenie nie stanowi jednak zgody na korzystanie ze zdjęcia ani nie zastępuje licencji udzielonej przez osobę uprawnioną.
Na jakiej podstawie przedsiębiorca może korzystać ze zdjęcia?
Przedsiębiorca może legalnie korzystać ze zdjęcia przede wszystkim wtedy, gdy sam je wykonał, nabył autorskie prawa majątkowe, uzyskał odpowiednią licencję albo korzysta z niego na podstawie jednego z wyjątków przewidzianych w ustawie. W przypadku zdjęć wykorzystywanych komercyjnie najczęściej podstawą będzie umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych albo umowa licencyjna. Zgodnie z art. 41 ust. 2 PrAut zarówno umowa przenosząca autorskie prawa majątkowe, jak i licencja obejmują wyłącznie pola eksploatacji wyraźnie w nich wymienione. Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności. Jeżeli w umowie nie ma wyraźnego postanowienia o przeniesieniu praw, zgodnie z art. 65 PrAut przyjmuje się, że twórca udzielił jedynie licencji. Licencja powinna określać zakres, miejsce oraz czas korzystania z fotografii. Licencja wyłączna również wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. Wskazać należy, że korzystanie z banku zdjęć może być bezpieczniejszym rozwiązaniem, ale przedsiębiorca nadal powinien zapoznać się z warunkami licencji. To, że zdjęcie jest opisane jako darmowe, nie musi oznaczać, że może zostać użyte w reklamie, na opakowaniu produktu albo w materiale przeznaczonym do dalszej sprzedaży.
Czego może żądać autor zdjęcia?
Twórca, którego autorskie prawa osobiste zostały naruszone, może na podstawie art. 78 PrAut żądać zaniechania naruszenia oraz usunięcia jego skutków, w szczególności poprzez złożenie odpowiedniego oświadczenia. Jeżeli działanie było zawinione, sąd może również przyznać twórcy odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia.
W przypadku naruszenia autorskich praw majątkowych uprawniony może żądać między innymi: zaniechania naruszania; usunięcia skutków naruszenia; naprawienia wyrządzonej szkody na zasadach ogólnych albo poprzez zapłatę sumy odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia; wydania uzyskanych korzyści; opublikowania odpowiedniego oświadczenia lub części orzeczenia sądu.
W określonych przypadkach bezprawne rozpowszechnianie fotografii może również prowadzić do odpowiedzialności karnej.