Twój wykonawca nie wywiązuje się z umowy o dzieło – jakie masz możliwości?

Umowa o dzieło jest umową rezultatu, na mocy której  strony zmierzają do osiągnięcia oznaczonego i konkretnego skutku, jakim jest wykonanie dzieła – przykładowo stołu na zamówienie, remontu lokalu, czy wyczyszczenia lub uszycia odzieży (tak: wyrok SN z 08.10.2013 r., III UK 126/12). W praktyce nierzadko zdarza się, że mimo skutecznego zawarcia umowy o dzieło, wykonawca realizuje swoje obowiązki w sposób wadliwy lub sprzeczny z treścią umowy. Z punktu widzenia zamawiającego taka sytuacja jest szczególnie niekorzystna, ponieważ często wiąże się m.in. z opóźnieniami, a przede wszystkim z frustracją związaną z koniecznością czekania na wykonanie dzieła.  Nie oznacza to jednak, że zamawiający pozostaje bez możliwości działania!

Jeżeli przyjmujący zamówienie wykonuje dzieło w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową, zamawiający może wezwać go do zmiany sposobu wykonania i wyznaczyć mu w tym celu odpowiedni termin (art. 636 § 1 zd. pierwsze Kodeksu cywilnego).

Z powyższego wynika, że w takim przypadku zamawiającemu w pierwszej kolejności przysługuje uprawnienie do wezwania wykonawcy do zmiany sposobu wykonania umowy. W takim wezwaniu zamawiający zobowiązany jest do wyznaczenia odpowiedniego terminu na zmianę sposobu realizacji przez wykonawcę. Wyznaczając odpowiedni termin należy przyjąć taki okres czasu, w jakim realnie wykonawca będzie zdolny do wprowadzenia wymaganych zmian, czy też doprowadzenia realizacji umowy do zgodności z jej treścią.

Co jednak w sytuacji, gdy wykonawca nie reaguje na wezwanie? Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu zamawiający może od umowy odstąpić albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo przyjmującego zamówienie (art. 636 § 2 zd. drugie Kodeksu cywilnego).

Zamawiającemu przysługują zatem dwa uprawnienia – może odstąpić od umowy albo skorzystać z tzw. wykonawstwa zastępczego. Wybór odpowiedniego rozwiązania zależy od okoliczności konkretnej sprawy oraz interesu zamawiającego.

Realizacja pierwszego uprawnienia, a zatem odstąpienia od umowy spowoduje, że umowa będzie traktowana jako niezawarta. Ponadto strona, która odstępuje od umowy wzajemnej, obowiązana jest zwrócić drugiej stronie wszystko, co otrzymała od niej na mocy umowy, a druga strona obowiązana jest to przyjąć. Dodatkowo strona, która odstępuje od umowy, może żądać nie tylko zwrotu tego, co świadczyła, lecz również na zasadach ogólnych naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania (art. 494 § 1 Kodeksu cywilnego).

Z kolei w przypadku skorzystania z wykonawstwa zastępczego, zamawiający może powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo pierwotnego wykonawcy. Należy mieć jednak na uwadze, że  w takiej sytuacji wykonawca ponosi tylko takie koszty, które były uzasadnione zakresem niezbędnych prac, albowiem ,,wykonawca nie może ponosić „dodatkowej kary” za wadliwe wykonanie dzieła, a nadto za nieusunięcie usterek na wezwanie inwestora” (tak: wyrok SA w Warszawie z 14.04.2014 r., VI ACa 1247/13). Z kolei w odniesieniu do pojęcia niebezpieczeństwa, o którym mowa w powyższym przepisie, należy je odnosić do ryzyka przypadkowej utraty lub uszkodzenia powierzonego do wykończenia dzieła (tak: K. Zagrobelny [w:] E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 12, 2025, art. 636). Istotnym jest, że uprawnienie do skorzystania z tzw. wykonawstwa zastępczego przysługuje w toku wykonywania dzieła, do chwili jego odbioru (tak: wyrok SN z 25.06.2014 r., IV CSK 610/13).

Co więcej, jeżeli zamawiający sam dostarczył materiał, może on w razie odstąpienia od umowy lub powierzenia wykonania dzieła innej osobie żądać zwrotu materiału i wydania rozpoczętego dzieła (art. 636 § 2 Kodeksu cywilnego).

Jedynie na marginesie warto wskazać, że przepis art. 636 Kodeksu cywilnego stanowi przepis szczególny wobec art. 480 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym w razie zwłoki dłużnika (a zatem wykonawcy) w wykonaniu zobowiązania czynienia, wierzyciel może, zachowując roszczenie o naprawienie szkody, żądać upoważnienia przez sąd do wykonania czynności na koszt dłużnika.